Automaten
   
   
 
 
 
 

De kermis is dé plek bij uitstek waar stedelingen, maar vooral ook mensen uit de dorpen en het platteland een glimp krijgen van de alledaagse wereld. Met behulp van sensationele titels en prikkelende beschrijvingen lokken de kermisexploitanten publiek naar hun tenten en voorstellingen.

 

Een populaire attractie op de kermissen zijn de zogenaamde automaten. Dit zijn mechanisch aangedreven apparaten van een persoon, historische gebeurtenis of natuurlijk fenomeen. Ze vormen zo een ‘levend’ kunstwerk wat beweegt en waar hele verhalen bij verteld worden. Soms bevatten de automaten zelfs muziek en geluidseffecten.

Op de kermis van 1874 had de heer H. Kaschner zijn Museum van mechanische kunstwerken opgesteld op de Botermarkt. Aan de onderwerpen die de automaten verbeelden is goed te zien dat ze zowel vermakelijk als interessant zijn. Naast een mechanische zon en Paus Pius IX stonden in de tent van zeventien bij elf meter ook de Hongaarse bandiet/Robin-Hood Rosa Sandor en de Mexicaanse kermisrariteit Julia Pastrana. Ongetwijfeld vertelde Kaschner bij elke automaat een uitgebreid verhaal in geuren en kleuren, waar mogelijk met geluidseffecten. Wilde je er ook bij zijn? Een kaartje op de eerste rang kostte omgerekend zo’n €5.

Naast de zeventien andere automaten die door de heer H. Kaschner in zijn museum van mechanische kunstwerken worden tentoongesteld, is zijn pronkstuk de ‘Mechanische Oliphant’. Hoe Kaschner aan de olifant is gekomen is niet duidelijk, maar dat hij maar tien jaar oud is, zoals hij zelf beweert, is onjuist. Al in 1831 wordt de olifant in Nederland getoond door Pierre Ferzi en in 1851 door G. Tietz. Dat het hem verder redelijk wat geld zal hebben gekost, zal ook kloppen gezien de omvang (137x85x64 cm) en zijn maker, de Franse meester Hubert Martinet.

De olifant bevindt zich nu in de collectie van het Waddesdon Manor in Buckinghamshire.

Maker: Onbekend
Datering: 1874
Collectie: Enschedé
Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Heb je een opmerking over deze bron of een suggestie voor een nieuwe bron, onderwerp of thema?
Laat het ons weten via educatie@noord-hollandsarchief.nl.
  Onderdeel van thema's

Geschiedenislokaal023

Automaten

Tijdvak: Tijd van burgers en stoommachines (1800 - 1900)


Omschrijving

De kermis is dé plek bij uitstek waar stedelingen, maar vooral ook mensen uit de dorpen en het platteland een glimp krijgen van de alledaagse wereld. Met behulp van sensationele titels en prikkelende beschrijvingen lokken de kermisexploitanten publiek naar hun tenten en voorstellingen.

 

Een populaire attractie op de kermissen zijn de zogenaamde automaten. Dit zijn mechanisch aangedreven apparaten van een persoon, historische gebeurtenis of natuurlijk fenomeen. Ze vormen zo een ‘levend’ kunstwerk wat beweegt en waar hele verhalen bij verteld worden. Soms bevatten de automaten zelfs muziek en geluidseffecten.

Op de kermis van 1874 had de heer H. Kaschner zijn Museum van mechanische kunstwerken opgesteld op de Botermarkt. Aan de onderwerpen die de automaten verbeelden is goed te zien dat ze zowel vermakelijk als interessant zijn. Naast een mechanische zon en Paus Pius IX stonden in de tent van zeventien bij elf meter ook de Hongaarse bandiet/Robin-Hood Rosa Sandor en de Mexicaanse kermisrariteit Julia Pastrana. Ongetwijfeld vertelde Kaschner bij elke automaat een uitgebreid verhaal in geuren en kleuren, waar mogelijk met geluidseffecten. Wilde je er ook bij zijn? Een kaartje op de eerste rang kostte omgerekend zo’n €5.

Naast de zeventien andere automaten die door de heer H. Kaschner in zijn museum van mechanische kunstwerken worden tentoongesteld, is zijn pronkstuk de ‘Mechanische Oliphant’. Hoe Kaschner aan de olifant is gekomen is niet duidelijk, maar dat hij maar tien jaar oud is, zoals hij zelf beweert, is onjuist. Al in 1831 wordt de olifant in Nederland getoond door Pierre Ferzi en in 1851 door G. Tietz. Dat het hem verder redelijk wat geld zal hebben gekost, zal ook kloppen gezien de omvang (137x85x64 cm) en zijn maker, de Franse meester Hubert Martinet.

De olifant bevindt zich nu in de collectie van het Waddesdon Manor in Buckinghamshire.

Maker: Onbekend
Datering: 1874
Collectie: Enschedé

Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Trefwoorden

volksvermaak

Nuttige websites

YouTube - Mechanische olifant in actie: https://www.youtube.com/watch?v=7YEPhe2Gp0Y