Haarlemmerolie

Home / Bronnen / Haarlemmerolie    |    Terug

Rond 1696 schijnt Claes Tilly een wondermiddel te hebben uitgevonden: Haarlemmerolie (ook wel medicamentum gratia probatum genoemd). Het is niet zeker of Claes Tilly daadwerkelijk de uitvinder is. In hetzelfde jaar bouwt Tilly een fabriek in de Achterstraat (tegenwoordig Anthoniestraat). Zijn bedrijf behoort tot een van de tien oudste familiebedrijven in Nederland. De olie werd en wordt onder andere geslikt tegen buikpijn, hoofdpijn, keelpijn en diarree en gebruikt om wonden te ontsmetten. Haarlemmerolie was het eerste erkende medicijn van Europa.

Het recept van de olie is al eeuwen geheim, maar bestaat in ieder geval uit terebintholie, kruiden en zwavel. Omdat veel reizigers het wondermiddel meenamen tegen zeeziekte, koorts en zonnesteek, werd de stad Haarlem over de hele wereld beroemd. Er zouden zelfs flesjes op Nova Zembla zijn gevonden.

Omdat de olie zo bekend was, probeerde men het al vanaf 1700 na te maken. Om dat te voorkomen, werd op het etiket de volgende tekst gedrukt: 'En op dat niemand bedrogen wordt, tekent hij zijn Briefje als', waarna een regel met vreemde tekens volgt. Later werden de vreemde tekens ontcijferd en bleek er te staan 'Inv. Meester C.T.', oftewel uitgevonden door meester Claes Tilly. Omdat de makers van de nep-flesjes wel de tekstregel overnamen, maar niet de vreemde tekens, was het altijd duidelijk wat echte Haarlemmer olie was en wat nep.

Na zijn overlijden in 1734, droeg Claes Tilly Haarlemmerolie over aan zijn schoonzoon Nicolaas de Koning, waardoor de bedrijfsnaam veranderde in C. de Koning Tilly. De Haarlemmerolie is nog steeds te koop in heel Nederland. Ook ken je misschien wel de Claes Tillyweg en het koor dat 'Haarlemmer Olie' heet.

 

Maker: Onbekend
Datering: 1899 / 1901
Collectie: Beeld
Nummer: NL-HlmNHA_Hrlm_14364
Link: http://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank/detail/403b940b-db08-4e0e-89c2-421fac6ec3bb/media/fe4239bb-4b83-7422-af44-8fc094a8f49e
Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Heb je een opmerking over deze bron of een suggestie voor een nieuwe bron, onderwerp of thema?
Laat het ons weten via educatie@noord-hollandsarchief.nl.
  Gerelateerde bronnen
  Onderdeel van thema's

Geschiedenislokaal023

Haarlemmerolie

Tijdvak: Tijd van burgers en stoommachines (1800 - 1900)


Omschrijving

Rond 1696 schijnt Claes Tilly een wondermiddel te hebben uitgevonden: Haarlemmerolie (ook wel medicamentum gratia probatum genoemd). Het is niet zeker of Claes Tilly daadwerkelijk de uitvinder is. In hetzelfde jaar bouwt Tilly een fabriek in de Achterstraat (tegenwoordig Anthoniestraat). Zijn bedrijf behoort tot een van de tien oudste familiebedrijven in Nederland. De olie werd en wordt onder andere geslikt tegen buikpijn, hoofdpijn, keelpijn en diarree en gebruikt om wonden te ontsmetten. Haarlemmerolie was het eerste erkende medicijn van Europa.

Het recept van de olie is al eeuwen geheim, maar bestaat in ieder geval uit terebintholie, kruiden en zwavel. Omdat veel reizigers het wondermiddel meenamen tegen zeeziekte, koorts en zonnesteek, werd de stad Haarlem over de hele wereld beroemd. Er zouden zelfs flesjes op Nova Zembla zijn gevonden.

Omdat de olie zo bekend was, probeerde men het al vanaf 1700 na te maken. Om dat te voorkomen, werd op het etiket de volgende tekst gedrukt: 'En op dat niemand bedrogen wordt, tekent hij zijn Briefje als', waarna een regel met vreemde tekens volgt. Later werden de vreemde tekens ontcijferd en bleek er te staan 'Inv. Meester C.T.', oftewel uitgevonden door meester Claes Tilly. Omdat de makers van de nep-flesjes wel de tekstregel overnamen, maar niet de vreemde tekens, was het altijd duidelijk wat echte Haarlemmer olie was en wat nep.

Na zijn overlijden in 1734, droeg Claes Tilly Haarlemmerolie over aan zijn schoonzoon Nicolaas de Koning, waardoor de bedrijfsnaam veranderde in C. de Koning Tilly. De Haarlemmerolie is nog steeds te koop in heel Nederland. Ook ken je misschien wel de Claes Tillyweg en het koor dat 'Haarlemmer Olie' heet.

 

Maker: Onbekend
Datering: 1899 / 1901
Collectie: Beeld
Nummer: NL-HlmNHA_Hrlm_14364
Link: http://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank/detail/403b940b-db08-4e0e-89c2-421fac6ec3bb/media/fe4239bb-4b83-7422-af44-8fc094a8f49e

Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Trefwoorden

beroepen
dagelijks leven
ondernemers
handel
mythe