Strafgevangenis Haarlem

Home / Bronnen / Strafgevangenis Haarlem    |    Terug

Van een zaal naar cellen

Tot ver in de 19e eeuw werden gevangenen groepsgewijs in zalen opgesloten. Niet zonder risico, want een groep kon in opstand komen en gezamenlijk de bewaking overmeesteren. Bovendien bracht groepsgewijze opsluiting een gezondheidsrisico met zich mee. Wanneer een gevangene besmet was met een ziekte, gaf hij die makkelijk door aan anderen. Vooral de gevangenis in Hoorn was in die tijd dan ook berucht om de hoge sterftecijfers.

Vanuit de Verenigde Staten waaide een nieuwe filosofie naar Europa over, het zogenaamde Pennsylvanische of cellulaire systeem. Dit systeem gaat uit van eenzame opsluiting van gevangenen. Deels heeft het als doel om gevangenen hun zonden te laten overdenken om zo tot beter inzicht te komen en deels om betere controle over de gedetineerden te houden. Invoering van dit systeem leidde tot grondige verbouwingen van bestaande gevangenissen én de bouw van nieuwe, speciaal voor deze filosofie ontworpen gebouwen.  

Hier ze je een fotoalbum van de strafgevangenis in Haarlem, gebouwd tussen 1889 en 1901. Op de laatste pagina vind je een inhoudsopgave. De koepelgevangenis, ook wel Koepel genoemd, bestond uit vier verdiepingen met in totaal 400 cellen.  Er zijn slechts twee andere koepelgevangenissen in Nederland; in Arnhem en Breda.


Leven in de Koepel

Als het vonnis was uitgesproken werd de gevangene met een celwagen van het gerechtsgebouw naar de strafgevangenis vervoerd. Nadat de administratieve verplichtingen waren afgerond, werd de gevangene naar een badcel gebracht. Bij een straf van drie maanden of langer, droeg de gevangene een bruin gevangenispak, muts en een paar klompen. De witte kap werd opgedaan zodat gevangenen buiten de cel, voor bijvoorbeeld verplaatsing binnen het gebouw, onherkenbaar bleven voor de medegevangenen.

In de gevangenis werden ook extra straffen uitgedeeld. Zo werden gevangenen die klaagden over het eten opgesloten in een kleine cel zonder bed. Als een gevangene het te bont had gemaakt werd hij opgesloten in een nog nauwere cel en overspoeld met ijskoud water. Ook de dwangbuis werd regelmatig gebruikt.

Tijdens de zomermaanden werden gevangenen gewekt om 6 uur en in de winter om 7 uur. De gevangenen werkten 10,5 uur per dag in hun cel, denk hierbij aan het wassen van Gom, weven, breien en kleuren van militaire goederen. De gevangenen kregen drie maaltijden per dag, bestaande uit onder andere droog roggenbrood, water, melk en koffie.

De gevangenen mochten drie kwartier per dag naar buiten, maar onderling contact was verboden.




Informatie uit Marcel A. Bulte, Wennen aan een glazen koepel : impressies van het leven in de nieuwe Haarlemse strafgevangenis in de eerste jaren na haar oplevering in 1901 (1996).

Datering: 1899 / 1901
Nummer: 54046920
Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Heb je een opmerking over deze bron of een suggestie voor een nieuwe bron, onderwerp of thema?
Laat het ons weten via educatie@noord-hollandsarchief.nl.
Trefwoorden

Geschiedenislokaal023

Strafgevangenis Haarlem

Tijdvak: Tijd van wereldoorlogen (1900 - 1950)


Omschrijving

Van een zaal naar cellen

Tot ver in de 19e eeuw werden gevangenen groepsgewijs in zalen opgesloten. Niet zonder risico, want een groep kon in opstand komen en gezamenlijk de bewaking overmeesteren. Bovendien bracht groepsgewijze opsluiting een gezondheidsrisico met zich mee. Wanneer een gevangene besmet was met een ziekte, gaf hij die makkelijk door aan anderen. Vooral de gevangenis in Hoorn was in die tijd dan ook berucht om de hoge sterftecijfers.

Vanuit de Verenigde Staten waaide een nieuwe filosofie naar Europa over, het zogenaamde Pennsylvanische of cellulaire systeem. Dit systeem gaat uit van eenzame opsluiting van gevangenen. Deels heeft het als doel om gevangenen hun zonden te laten overdenken om zo tot beter inzicht te komen en deels om betere controle over de gedetineerden te houden. Invoering van dit systeem leidde tot grondige verbouwingen van bestaande gevangenissen én de bouw van nieuwe, speciaal voor deze filosofie ontworpen gebouwen.  

Hier ze je een fotoalbum van de strafgevangenis in Haarlem, gebouwd tussen 1889 en 1901. Op de laatste pagina vind je een inhoudsopgave. De koepelgevangenis, ook wel Koepel genoemd, bestond uit vier verdiepingen met in totaal 400 cellen.  Er zijn slechts twee andere koepelgevangenissen in Nederland; in Arnhem en Breda.


Leven in de Koepel

Als het vonnis was uitgesproken werd de gevangene met een celwagen van het gerechtsgebouw naar de strafgevangenis vervoerd. Nadat de administratieve verplichtingen waren afgerond, werd de gevangene naar een badcel gebracht. Bij een straf van drie maanden of langer, droeg de gevangene een bruin gevangenispak, muts en een paar klompen. De witte kap werd opgedaan zodat gevangenen buiten de cel, voor bijvoorbeeld verplaatsing binnen het gebouw, onherkenbaar bleven voor de medegevangenen.

In de gevangenis werden ook extra straffen uitgedeeld. Zo werden gevangenen die klaagden over het eten opgesloten in een kleine cel zonder bed. Als een gevangene het te bont had gemaakt werd hij opgesloten in een nog nauwere cel en overspoeld met ijskoud water. Ook de dwangbuis werd regelmatig gebruikt.

Tijdens de zomermaanden werden gevangenen gewekt om 6 uur en in de winter om 7 uur. De gevangenen werkten 10,5 uur per dag in hun cel, denk hierbij aan het wassen van Gom, weven, breien en kleuren van militaire goederen. De gevangenen kregen drie maaltijden per dag, bestaande uit onder andere droog roggenbrood, water, melk en koffie.

De gevangenen mochten drie kwartier per dag naar buiten, maar onderling contact was verboden.




Informatie uit Marcel A. Bulte, Wennen aan een glazen koepel : impressies van het leven in de nieuwe Haarlemse strafgevangenis in de eerste jaren na haar oplevering in 1901 (1996).

Datering: 1899 / 1901
Nummer: 54046920

Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Trefwoorden

straffen