Rechtspraak in Haarlem

Home / Bronnen / Rechtspraak in Haarlem    |    Terug

De rechtspraak in Haarlem werd gedaan door de 'schout en schepenen'. Als vertegenwoordiger van de landheer (de stadhouder) moest de schout zorgen voor orde en rust. Daarnaast moest hij de regels van de stad (de keuren) handhaven. Bij strafprocessen was hij de openbaar aanklager. Hij profiteerde zelf als hij zijn werk goed deed: hij kreeg behalve een vast salaris ook een gedeelte van de geldboetes die door de schepenbank werden opgelegd.

Voor 1811 had je voor strafzaken twee soorten rechtspraak: de hoge en lage rechtspraak. De hoge rechtspraak hield in dat de rechtbank ernstige delicten zoals moord en zware mishandeling mocht berechten en ook de doodstraf mocht uitspreken. De lage rechtspraak was het recht van een mindere heer die bevoegdheid had om kleine overtredingen te berechten.

De vierschaar (rechtbank) van Haarlem had de hoge rechtspraak: zij mochten alle zaken behandelen en ook de doodstraf uitspreken. Ook oefenden zij de civiele rechtspraak uit: de behandeling van zaken tussen twee burgers, bijvoorbeeld over niet betaalde rekeningen. Tenslotte hielden zij zich bezig met de vrijwillige rechtspraak, bijvoorbeeld met het bijhouden van de verkoop van huizen (waarvoor je tegenwoordig naar de notaris gaat).

Op de prent zie je een boekverbranding op het schavot voor het Stadhuis in 1790. De uitbouwen aan het stadhuis met pilaren in de gevel, worden de kleine en grote vierschaar genoemd. Hier werd rechtgesproken door de schout en schepenen.

Maker: Reinier Vinkeles (1741-1816)
Datering: 1790
Collectie: Beeld
Nummer: NL-HlmNHA_1100_KNA006002416
Link: https://hdl.handle.net/21.12102/3BDB700CFB8F11DF9E4D523BC2E286E2
Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Heb je een opmerking over deze bron of een suggestie voor een nieuwe bron, onderwerp of thema?
Laat het ons weten via educatie@noord-hollandsarchief.nl.
  Gerelateerde bronnen
  Onderdeel van thema's
Trefwoorden

Geschiedenislokaal023

Rechtspraak in Haarlem

Tijdvak: Tijd van pruiken en revoluties (1700 - 1800)


Omschrijving

De rechtspraak in Haarlem werd gedaan door de 'schout en schepenen'. Als vertegenwoordiger van de landheer (de stadhouder) moest de schout zorgen voor orde en rust. Daarnaast moest hij de regels van de stad (de keuren) handhaven. Bij strafprocessen was hij de openbaar aanklager. Hij profiteerde zelf als hij zijn werk goed deed: hij kreeg behalve een vast salaris ook een gedeelte van de geldboetes die door de schepenbank werden opgelegd.

Voor 1811 had je voor strafzaken twee soorten rechtspraak: de hoge en lage rechtspraak. De hoge rechtspraak hield in dat de rechtbank ernstige delicten zoals moord en zware mishandeling mocht berechten en ook de doodstraf mocht uitspreken. De lage rechtspraak was het recht van een mindere heer die bevoegdheid had om kleine overtredingen te berechten.

De vierschaar (rechtbank) van Haarlem had de hoge rechtspraak: zij mochten alle zaken behandelen en ook de doodstraf uitspreken. Ook oefenden zij de civiele rechtspraak uit: de behandeling van zaken tussen twee burgers, bijvoorbeeld over niet betaalde rekeningen. Tenslotte hielden zij zich bezig met de vrijwillige rechtspraak, bijvoorbeeld met het bijhouden van de verkoop van huizen (waarvoor je tegenwoordig naar de notaris gaat).

Op de prent zie je een boekverbranding op het schavot voor het Stadhuis in 1790. De uitbouwen aan het stadhuis met pilaren in de gevel, worden de kleine en grote vierschaar genoemd. Hier werd rechtgesproken door de schout en schepenen.

Maker: Reinier Vinkeles (1741-1816)
Datering: 1790
Collectie: Beeld
Nummer: NL-HlmNHA_1100_KNA006002416
Link: https://hdl.handle.net/21.12102/3BDB700CFB8F11DF9E4D523BC2E286E2

Noord-Hollands Archief

Het Noord-Hollands Archief beheert de overheidsarchieven van de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlem, Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Uithoorn, Velsen en Zandvoort. Ook particuliere- en bedrijfsarchieven worden door het Noord-Hollands Archief beheerd. 

Zelf onderzoek doen in de originele documenten? Dat kan en is nog gratis ook. Kom vooral langs! 

Trefwoorden

rechtspraak
schout